Τσανταλής ή Καπετάν Κωστής Ιγνάτογλου ο εκ Τσαντώς ένας ξεχασμένος Ανατολικοθρακιώτης ήρωας του 1821!

 

Με την έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης στις 22 Φεβρουαρίου 1821 στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες υπό την αρχηγία του ηρωικού Αλέξανδρου Υψηλάντη, η τουρκική μανία και εκδικητικότητα εκδηλώθηκε προς τούς πληθυσμούς της Κωνσταντινουπόλεως, Θράκης και παραλίων της Μικράς Ασίας με τη μεγαλύτερή της ώμότητα. Αρχής γίνεται με τον απαγχονισμό του μαρτυρικού Πατριάρχη Γρηγορίου Ε’ την ημέρα του Πάσχα, τον Απρίλιο του 1821, τα αντίποινα των Τούρκων κατά του απανταχού Ελληνισμού την περίοδο αυτή παίρνουν τόση εκταση ώστε χρήζουν ιδιαίτερης μελέτης και αναφοράς.
 Την Ανατολική Θράκη ιδιαίτερα την περίοδο αυτή κατεκόσμησε πλήθος νεομαρτύρων και εθνομαρτύρων με πρώτον τον πρώην Οικουμενικό Πατριάρχη Κύριλλο Στ’, απαγχονισθέντα στην Ἀδριανούπολη, λίγες μέρες μετά τον απαγχονισμό του Γρηγορίου Ε'. Μαζί με αυτούς απαγχονίσθηκαν πλήθος μητροπολιτών και σφαγιάσθηκαν χιλιάδες προκρίτων, ανδρών, γυναικών, γερόντων και παιδιών. Δεκάδες πόλεις, κωμοπόλεις και χωριά κάηκαν, πλήθος εκκλησιών, οικιών και καταστημάτων Ελλήνων (Ρωμιών) λεηλατήθηκαν, και σε πολλές χιλιάδες (σε νόμισμα εποχής) ανέρχεται η οικονομική καταστροφή των Ελλήνων της Θράκης.
Η επαναστατική φλόγα που η Φιλική Εταιρεία είχε ήδη ανάψει στις καρδιές του Ελληνισμού δεν μπορούσε πλέον να σβήσει. Πλήθος Θρακιωτών ηρώων επωνύμων και ανωνύμων συνέδραμαν τον Αλέξανδρο Υψηλάντη στις μάχες στον ποταμό Σερέτη, στο Σκουλένι, στο Δραγατσάνι. Οι επιζήσαντες, μετά την καταστολή του κινήματος στο Δραγατσάνι, μέσω του ορεινού όγκου της Ροδόπης, προωθήθηκαν και ενώθηκαν με τα ένοπλα σώματα της Μακεδονίας και του υπόλοιπου Ελλαδικού κορμού, συνεχίζονταν τον Αγώνα. Οι καπεταναίοι της Αίνου με πρώτους τούς Βισβίδηδες όργωναν τις θάλασσες πού «κοκκίνιζαν ως φέσι των αγάδων», όπως λέει και το δημοτικό τραγούδι της εποχής. Εκδηλώνονται ένοπλες εξεγέρσεις στη Σαμοθράκη, στην Αίνο, στον κόλπο του Σάρου, στα Λάβαρα του Εβρου, στη Σωζόπολη του Εύξεινου Πόντου, στη Χερσόνησο της Καλλίπολης.
Επίσης, μεγάλος ήταν ο αριθμός των Θρακιωτών αγωνιστών πού συνέδραμαν στον Εθνικοαπελευθερωτικό Αγώνα του 1821 στη νότιο Ελλάδα.
Η Θράκη, η ιστορική Θράκη, η οποία καταλαμβάνει την Ανατολική, τη Δυτική και τη Βόρεια Θράκη η αλλιώς Ανατολική Ρωμυλία, ήταν χώρος όπου επί χιλιάδες χρόνια ανθούσε ο Ελληνισμός. Ακόμα και κάτω από την τουρκική κατοχή, η παιδεία, το εμπόριο, οι συντεχνίες, οι αδελφότητες των Ελλήνων της Θράκης, δεν είχαν όμοιο τους στον απανταχού Ελληνισμό. Όμως, η μορφολογία του εδάφους της, οι απέραντες πεδιάδες της, η έλλειψη μεγάλων ορεινών όγκων, την έκαναν εύκολα προσβάσιμη στα εχθρικά στρατεύματα. Η θέση της κόντά στην Κωνσταντινούπολη πού άλλοτε της ήταν ευλογία, επί τουρκοκρατίας ήταν μεγάλο πρόβλημα. Στη Θράκη διατηρούσαν οι κατακτητές μεγάλο όγκο οργανωμένου και ετοιμοπόλεμου στρατού για πολιτικούς και στρατιωτικούς λόγους. Τα εδάφη της βρισκόταν υπό τη διαρκή επιτήρηση του εκάστοτε σουλτάνου. Κατά συνέπεια, οποιαδήποτε προσπάθεια αντίστασης στον Τούρκο κατακτητή ήταν καταδικασμένη στη γέννηση της. Αυτοί ήταν και οι βασικοί λόγοι για τούς οποίους, τουλάχιστον στην Ανατολική Θράκη, δεν αναπτύχτηκε η «κλεφτουριά» σε μεγάλη έκταση, με κάποιες όμως λαμπρές εξαιρέσεις, μία από τις οποίες γεννήθηκε στην Τυρολόη Ανατολικής Θράκης και παρουσιάζεται παρακάτω.
Η κωμόπολη Τσαντώ, η γνωστή και σαν Τζιντώ, της επαρχίας Σηλυβρίας-Τυρολόης Ανατολικής Θράκης, είναι η γενέτειρα  οπλαρχηγού της Ανατολικής Θράκης, του Καπετάν Κωστή Ἰγνάτογλου του Τσάνταλη ή Τσανταλή. Ο Τσανταλής γεννήθηκε στην κωμόπολη Τσαντώ γύρω στά 1821 οπό φτωχή αγροτική οικογένεια. Λίγα γράμματα έμαθε στο σχολειό και  πολύ νέος βγήκε στον αγώνα της ζωής. Από μικρός εργαζόταν οδηγώντας κάρα. Κάποτε, έφηβος σαν ήταν, χρειάστηκε να πεταλώσει το άλογο του. Την ώρα λοιπόν πού ο πεταλωτής εργαζόταν πάνω στο ζώο του Κωστή, έρχεται κάποιος Τούρκος, «ο οποίος τον ανάγκασε με βαριές βρισίες να σηκώσει το άλογο του γκιαβούρη, και να πεταλώσει το δικόν του». Η καρδιά του Κωστή όμως ήταν ήδη «φουσκωμένη» από τούς πολλούς εξευτελισμούς και τις ταπεινώσεις πού καθημερινά ζούσε και έβλεπε να γίνονται σε βάρος των συμπατριωτών του από τους Τούρκους εισβολείς. Αντέδρασε και σκότωσε τον Τούρκο. Μετά από αυτό το περιστατικό, ο Κωστής φεύγει βορειοανατολικά, όπου βρίσκει καταφύγιο στα όρη της Στράντζας (Μικρός Αἶμος), κοντά στη Μαύρη Θάλασσα. Εκεί οργανώνει ένοπλη ομάδα Θρακών αγωνιστών και ξεκινά ανελέητο αγώνα κατά των κατακτητών.
Το ένοπλο σώμα του Κωστή Ιγνάτογλου καταδίωκε συστηματικά Τουρκαλβανούς μεγαλογαιοκτήμονες και αξιωματούχους πού αυθαιρετούσαν σε βάρος των φτωχών Χριστιανών αλλά και Μουσουλμάνων σε πόλεις και χωριά της Θράκης. Για την άμυνα τους, οι αγάδες διέθεταν εδικά ἔνοπλα σώματα ασφαλείας. Πολλά ήταν τα τουρκικά αποσπάσματα που στέλνονταν προς καταδίωξη του Τσάνταλη. Από αυτά τα αποσπάσματα, άλλα αποδεκατίζονταν, άλλα τρέπονταν σε φυγή, ενώ πολλά δεν πήγαιναν καν να τον συνάντησουν. Η σκοπευτική ικανότητα του Κωστή ήταν παροιμιώδης. Οι Τούρκοι τον αποκαλούσαν «Κιουτσιούκ Μοσκόβ», διότι ἔδινε την εντύπωση Ρώσου πολεμικού αρχηγού, ενώ οι Έλληνες τον ονόμαζαν «Βοϊβόδα» για την ανδρεία του και την προστασία πού παρείχε στον ταλαιπωρημένο Ελληνισμό της θρακικής Μαύρης Θάλασσας.Ο Κωστής Ιγνάτογλου έδρασε περίπου για μια δεκαετία, χωρίς ποτέ να προβεί σε ληστείες και αρπαγές περιουσιών, πράγμα πού μαρτυρεί την αξιοπρέπεια και το ήθος του. Μετά τη λήξη του Κριμαϊκού Πολέμου, συνελήφθη από τούς Τούρκους μετά από προδοσία. Τον οδήγησαν στη γενέτειρά του Τσαντώ,  όπου τον απαγχόνισαν στην πλατεία της.

Ο Θρακικός Ελληνισμός τόσο τον αγάπησε και τον θρήνησε ώστε «τον έκανε τραγούδι». Μία από τις παραλλαγές είναι η παρακάτω:

Πότε νἀρθῇ ἡ ἄνοιξη, νἀρθῇ τό καλοκαῖρι, Κωστῆ μου

  Κωστῆ μου Τσάνταλη.

Νά πρασινίσουν τά βουνά, νά λουλουδίσῃ ὁ κάμπος.

Δόσμε, νενέ μ’ τό χέρι σου, πατέρα τήν εὐχή σου,

καί πές ποῦ δέν μέ γέννησες, καί δέν εἶμαι παιδί σου,

Νά βγάλω τά ποδήματα, νά ποδηθῶ τσαρούχια

Νά πάρω δίπλα τά βουνά καί δίπλα τά Μπαλκάνια

Νά βγάλω κλέφτικα σφυριά, νά μαζωχτοῦν οἱ κλέφτες,

Νά στήσω τό σπαθάκι μου, ποῖος θά τό πηδήσῃ

κεῖνον θά βάλουν βόϊβοδα, κεῖνον θά βάλουν πρῶτο.

Κι’ ἡ μάνα του τόν ἔλεγε καί τόν παρακαλοῦσε:

Κωστῆ ν’ ἀλλάξῃς ὄνομα, Κώστα νά μή σέ λένε,

θά λάβῃς Τούρκου μαχαιριά καί τούρκικο μαρτίνι.

Καί τόν Κωστῆ τόν πιάσανε, πάνε νά τόν κρεμάσουν.

Χίλιοι τόν πᾶν ἀπό μπροστά καί τρεῖς χιλιάδες πίσω

Καί ὁ Κωστῆς πηγαίν’ μπροστά, σά μῆλο μαραμένο.

Κι’ ἡ μάνα του τούς ἔλεγε καί τούς παρακαλοῦσε.

Σ’ ὅλες τίς πόλεις τρέξετε, σ’ ὅλους τούς κασαμπᾶδες

μά στ̉ Αὐδημιοῦ τόν κασαμπᾶ ἐκεῖ νά μήν τόν πᾶτε:

γιατ’ εἶναι ἡ Ἀγάπη του, γιατ’ εἶναι ἡ Καλή του.

Καί κεῖνοι τόν περάσανε κάτ’ ἀπ’ τά παραθύρια

Κι’ ἐκείνη τόν μιλοῦσε ...............................................

― Ἐσύ  ̉σουν τό γιαλδίζι μου, ἐσύ εἶσαι τό γιαλδίζι μ̉̉

μήδ’ ἀπό χίλιους πιάνουσαν μηδ’ ἀπό δυό χιλιάδες

καί τώρα πῶς καί πιάσθηκες μέ δυό μέ τρεῖς νομάτους;

― Ἀνάθεμα τά μάτια μου, πού μέ ἀποκοιμίσαν

καί ἦρθαν καί μέ πιάσανε μέ δυό μέ τρεῖς νομάτους.

Μουστάκι μου μπουρμά μπουρμά, φρύδια μου γαϊτανένια

πῶς θά δεχτῆτε τό σκοινί,  ̉̉πα στῆς ὀξειᾶς τόν κλῶνο;

Γιά διές σκοινί πά λιγδωθῇ, κλῶνος πού θά ραγίσῃ

ὡς τοῦ Κωστῆ μου τό κλωνί στή μαύρη γῆς θἀγγίξῃ.

Πηγή: Γεωργία Χριστοδούλου-Τερζή

Share