Οι κήρυκες της Άνοιξης!

Από παλιά οι άνθρωποι είχαν συνδυάσει την άφιξη των χελιδονιών με την άνοιξη. Αυτό και μόνο θα αρκούσε για να καταλάβουμε γιατί τα χελιδόνια είναι τόσο αγαπητά στους ανθρώπους. Δεν είναι όμως μόνο αυτό... Κάντε έναν απλό υπολογισμό: ένα μικρό χελιδόνι σε μια μπουκιά τρωει παραπάνω από 50 κουνούπια και μύγες! Φανταστείτε πόσα έντομα τρωει μια χελιδονοοικογένεια με 3 – 6 μικρά σε μία ολόκληρη ημέρα!!! Τι θα γινόταν αν δεν ερχόντουσαν τα χελιδόνια μια χρονιά;;

 Ήρθεν ήρθε η χελιδόνα
Ήρθε κι άλλη μελιδόνα
Κάθησε και λάλησε
Και γλυκά κελάηδησε:
Μάρτη, Μάρτη μου, καλέ,
και Φλεβάρη φοβερέ,
θάλασσα επέρασα
και στεριά δεν ξέχασα!

Με αυτό το όμορφο τραγούδι η ελληνική παράδοση υποδέχεται στις αρχές του Μάρτη τα χελιδόνια που με την άφιξη τους προαναγγέλλουν το τέλος του χειμώνα και τον ερχομό της Άνοιξης. Η πατρίδα μας έχει να αναδείξει ένα πλούτο τραγουδιών, παραμυθιών και ιστοριών αλλά και ένα πλήθος από ήθη και έθιμα σχετικά με τα χελιδόνια

Ήλθες, ήλθες, χελιδόνι,
για να διώξεις το χειμώνα,
ήλθες μ' άνθη να στολίσεις
της καλής μας γης το χώμα.

Αχ! το θεόρατο βουνό γιατί δεν χαμηλώνει;
Χριστέ, μου αν ήταν βολετό
να δώσω μια και να διαβώ
σαν ένα χελιδόνι!

Ωραία της άνοιξης πουλιά
για πέρα μισεμένα,
δανείσατέ μου τα φτερά,
και νέα λαλήματα γλυκά
θα μάθετε από μένα.

 

Τα χελιδόνια είναι από τα πλέον γνωστά μεταναστευτικά πουλιά που κατακλύζουν από τις αρχές του Μάρτη την χώρα μας αλλά και άλλες Μεσογειακές χώρες προκειμένου να αναπαραχθούν και στις αρχές του φθινοπώρου συγκεντρώνονται κατά δεκάδες εκατοντάδες σε σμήνη και μεταναστεύουν με θεαματικό τρόπο. Διανύουν περίπου 10.000 χλμ για να έρθουν σε μας. Ξεκινούν από την Αφρική (νότια της Σαχάρας) σε μεγάλα σμήνη για να φτάσουν εδώ την άνοιξη. Το ίδιο μεγάλο ταξίδι κάνουν και το φθινόπωρο, όταν φεύγουν από την Ελλάδα. Συνολικά δηλαδή μπορεί να ταξιδεψουν περίπου 20.000 χλμ για να έρθουν εδώ και να επιστρέψουν στην Αφρική! 

 Το μεγάλο ταξίδι των χελιδονιών διαρκεί αρκετές εβδομάδες. Πριν ξεκινήσουν από την Αφρική, πρέπει να είναι γεμάτα ενέργεια, δηλαδή να έχουν φάει πολλά πλούσια εντομογεύματα! Εξάλλου, ένα τέτοιο ταξίδι απαιτεί αρκετές στάσεις για ξεκούραση, νερό και φαγητό.
Μέσα σ’αυτή τη τεράστια απόσταση που διανύουν τα χελιδόνια κάθε χρόνο αντιμετωπίζουν προβλήματα που κάνουν το ταξίδι τους πιο δύσκολο.
Σκεφτείτε ότι πρέπει να έρθουν αντιμέτωπα με αρπακτικά πουλιά, καταιγίδες και δυνατούς ανέμους. Πρέπει να διασχίσουν τεράστιες ερήμους όπως τη Σαχάρα και απέραντες θάλασσες όπως το Αιγαίο. Η λίστα με τις δυσκολίες δε σταματά όμως εδώ, πολλά από τα μέρη που θα μπορούσαν να ξεκουραστούν έχουν καταστραφεί ή ρυπανθεί με αποτέλεσμα πολλά από τα χελιδόνια να μη τα καταφέρουν, αλλά ακόμη και αυτά που φτάνουν στο προορισμό τους συναντούν όλο και λιγότερα μέρη που θα μπορούσαν να φωλιάσουν.

Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι υπάρχει μόνο ένα είδος χελιδονιού.Στην Ελλάδα μόνο συναντάμε 5 διαφορετικά είδη χελιδονιών:

Το Σπιτοχελίδονο Delichon urbica είναι το πιο γνωστό είδος, σχετικά μικρόσωμο, με μέγεθος που κυμαίνεται από 13,5-15 εκατοστά, με μαύρα φτερά, γυαλιστερό μπλε-μαύρο σε κορώνα, μανδύα και ώμους, που έρχεται σε αντίθεση με την λευκή κοιλιά και το λευκό ουροπύγιο, πόδια κοντά, που καλύπτονται από λευκά φτερά, κοντή και ελαφρά ψαλιδωτή ουρά. Εμφανίζεται στην χώρα μας από τα μέσα του Φλεβάρη και αναπαράγεται σε αστικές κυρίως περιοχές χτίζοντας την πήλινη φωλιά του σε μπαλκόνια, και γεφύρια. Τα βλέπουμε συχνά να κάθονται κατά σμήνη στα ηλεκτρικά σύρματα.

Το Ορθοχελίδονο Riparia riparia είναι το μικρότερο είδος χελιδονιού, με μέγεθος που κυμαίνεται από 12-13 εκατοστά. Συναντάται κυρίως σε κάθετες αμμώδεις ή χωμάτινες όχθες όπου και σκάβει φωλιές μέχρι και ενός μέτρου βάθος. Το φτέρωμά του είναι μουντό γκριζοκάστανο σε κορώνα μανδύα και πλάτη, με λευκό λαιμό και κοιλιά και καλοσχηματισμένη σκούρα ζώνη στήθους, σκούρα πόδια και ουρά που είναι κοντή αλλά ξεκάθαρα διχαλωτή.

Το Βραχοχελίδονο Ptyonoprogne rupestris είναι ένα ενδημικό είδος που διαχειμάζει στην Νότια Ελλάδα. Προτιμά το υψόμετρο και φωλιάζει σε απότομους γκρεμούς και βράχους. Είναι ελαφρώς μεγαλύτερο από τα δύο προηγούμενα είδη. Έχει ελαφρώς γκριζόλευκο στήθος, γκριζοκαφέ φτέρωμα σε κορώνα, μανδύα, πλάτη και φτερά, ενώ κάτω από τον λαιμό διακρίνονται αχνές γκρίζες γραμμώσεις. Η ουρά είναι σχεδόν τετραγωνισμένη και σκούρα.

To Μιλτοχελίδονο Hirundo daurica είναι από τα πιο μεγαλόσωμα είδη χελιδονιών το μέγεθος του οποίου αγγίζει τα 19 εκατοστά. Φωλιάζει κυρίως σε βουνά και βράχια, αλλά πολύ συχνά συναντάται και σε αστικές περιοχές επιλέγοντας, γέφυρες, κτίρια ή χαλάσματα για να χτίσει την πήλινη φωλιά του. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της φωλιάς είναι ότι έχει μια μακριά σήραγγα εισόδου για να προφυλαχθεί από τους εχθρούς του. Έχει μικρή μαυρογάλαζη κορώνα, μανδύα και ώμους, μαύρα μακριά φτερά και μαύρη πολύ μακριά ουρά και ουροπύγιο. Διακρίνεται μια καστανή ζώνη στα πλάγια του κεφαλιού που συνεχίζει και στον σβέρκο. Η κοιλιά και το στήθος είναι ανοιχτόχρωμα με αχνές γραμμώσεις.

Το Σταυλοχελίδονο Hirundo rustica αγγίζει τα 21 εκατοστά και προτιμά τις αγροτικές περιοχές , χτίζοντας την μεγαλόσχημη, ανοιχτή, καλαθωτή φωλιά του σε χαλάσματα, σκεπές και κτίσματα. Έχει την χαρακτηριστική εμφάνιση του χελιδονιού, μαύρα μακριά φτερά, και μακριά ψαλιδωτή ουρά, λευκό στήθος, κοιλιά και υπογάστριο, μέτωπο και λαιμός στο χρώμα της σκουριάς, και μαυρογάλαζη ζώνη στήθους.

 

 Αξιοθαύμαστο είναι ότι τα πανέξυπνα αυτά πουλιά, επιστρέφουν πάντα στην ίδια φωλιά. Επιστήμονες που έχουν μελετήσει τα πουλιά αυτά, έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι διαθέτουν ένα εσωτερικό ρολόι συγχρονισμένο με την κίνηση του ήλιου καθώς και μια μαγνητική πυξίδα και χρησιμοποιώντας τον ήλιο, τα αστέρια και τη σελήνη καταφέρνουν να προσανατολιστούν με ακρίβεια διατηρώντας σταθερή πορεία και αναγνωρίζοντας κάποια τοπικά σημεία αναφοράς, επιστρέφοντας στην δική τους φωλιά,  γνωρίζοντας ότι εκεί θα βρουν τις ιδανικές συνθήκες για την διαβίωσή τους. 

Τα 4 από τα 5 είδη φτιάχνουν τη φωλιά τους από πηλό (λάσπη) ενώ μόνο το ένα (το οχθοχελίδονο) ανοίγει τρύπες στο έδαφος συνήθως εκεί που υπάρχει νερό. Μαζεύουν μικρά κομμάτια λάσπης από κάποιο κοντινό σημείο και τους μεταφέρουν εκεί που θέλουν να χτίσουν τη φωλιά τους. Χρειάζονται 700 – 1500 σβόλους για την κάθε φωλιά. Το «χτίσιμο» μπορεί να κρατήσει από 3 έως 16 ημέρες, ακούραστοι χτίστες!!!

Ο ερχομός είναι πάντα ευπρόσδεκτος από τους ανθρώπους των πόλεων και διασκεδάζουν πολύ με τα ακροβατικά τους πετάγματα. Λίγες είναι οι περιπτώσεις που οι άνθρωποι καταστρέφουν τις φωλιές τους για να μην λερώνουν τα μπαλκόνια τους!

 Ένας από τους σπουδαιότερους λόγους που τα χελιδόνια είναι τόσο χρήσιμα πουλιά είναι ότι διατρέφονται σχεδόν αποκλειστικά με έντομα, τα οποία και συλλαμβάνουν κυρίως κατά την πτήση τους μιας και είναι κατʼ εξοχήν εναερόβια πτηνά. Ο κάθε σβόλος εντόμων που βρίσκουν για να θραφούν οι ίδιοι αλλά και οι νεοσσοί τους περιλαμβάνει μέχρι και 50 διαφορετικά έντομα, όπως μύγες, κουνούπια κτλ

Δεν πιστεύω να υπάρχει άνθρωπος που να μην αγαπάει αυτά τα  μικρόσωμα στρουθιόμορφα πουλιά, τα ιδιαίτερα ευκίνητα, με αεροδυναμική σιλουέτα, με μυτερές φτερούγες, διχαλωτή ουρά, και μικρό ράμφος αλλά μεγάλο στόμα και μικρά πόδια, που και τα δύο φύλα είναι παρόμοια.

Εχουμε χρέος να τα βοήθήσουμε και να τα προστατέψουμε κάνοντας λίγα και εμείς για αυτά:

• Φτιάχνουμε και τοποθετούμε ταΐστρες και ποτίστρες
• Προσέχουμε και δε ρυπαίνουμε τους ανοιχτούς χώρους που επισκεπτόμαστε
• Οργανώνουμε εθελοντικές δράσεις καθαρισμού των κοντινών μας πάρκων
• Φτιάχνουμε φωλιές και τις τοποθετούμε σε σημεία όπου οι άνθρωποι δεν έχουν εύκολη πρόσβαση
• Προσπαθούμε να κάνουμε το σχολείο ή την αυλή του σπιτιού μας όσο πιο φιλόξενη για τα μικρά πουλιά
• Ενημερώνουμε τους φίλους και την οικογένεια μας για τα προβλήματα αυτά και τους τρόπους αντιμετώπισής τους

Για να μπορούμε να απολαμβάνουμε, για πολύ ακόμα, όλοι μας και τα παιδιά μας τα χαρούμενα τιτιβίσματα και τα χορευτικά φτερουγίσματα αυτών των αξιαγάπητων πουλιών.

Share